AFASIAREN NAZIOARTEKO EGUNA

Ahozko komunikazioa mekanismo liluragarria eta oso kualifikatua da, eta planeta honetan, bakarrak ez badira ere, sofistikatuenak gara. Horretarako, hainbat sistema ditugu elkarrekin lanean: soinuak biltzen dituen sistema bat behar dugu (entzumena), soinu-uhin hori sortzen duen aparatu bat (ahotsa), beste sistema batek fonema (hizketa) bihurtuko duena; eta kodifikazioari eta deskodetzeari dagozkion sinbolizazio-prozesuak garatuko dituen sistema zentral bat behar da, kontzeptuak etiketatuko dituena, ideiak egituratuko dituena eta egoera desberdinak interpretatuko dituena; hau da, komunikazio-eskeletoa izango litzateke.

Hezurdura horri eragiten dio pertsona batek afasia duenean.

Afasia ez da gaixotasun bat, garuneko kortexen kalte baten sekuela da (substantzia grisa), entzefaloaren zatirik kanpokoenean, espezializatuenean eta gizakiarengan garatuenean, non pertzepzioa, pentsamendua, hizkuntza, plangintza, erabakiak hartzea… dauden, gizaki egiten gaituen guzti hori. Afasia gertatzeko kaltetu behar den kortexeko zatiak hemisferio menderatzaileko eskualde tenporal jakin batzuk izan behar ditu, normalean ezkerrekoa. Atzeko aldean, belarria dagoen aldean gutxi gorabehera, Brodmannen 22., 39. eta 40. areak daude, Wernicke Area izenaz ezagunagoak, garunean hizkuntza sartzea aztertu eta prozesatzeaz arduratzen diren areak, hau da, hizkuntza ulertzeaz arduratzen direnak. Beraz, eremu horietan garun-kortexean lesioren bat izanez gero, afasia duen pertsonak hizkuntza ulertzea arriskuan jarriko litzateke. Lobulu tenporalaren aurrealdean, Brodmann-en 44. eta 45. eremuetan, Broca Area deritzona dago, hizkuntza produktiboaren maila guztiak (fonologikoa, semantikoa, sintaktikoa) prozesatzeaz arduratzen dena, hau da, espresioa bera prozesatzeaz. Lesioa eremu horietan gertatu behar da, eta aurrez hizkuntza garatu zuen pertsona batengan; bestela, ezingo dugu afasiaz hitz egin.

Beraz, afasia duen pertsona batek bere hizkuntza kaltetua du (ez bere hizketa, ezta entzumena ere) eta honen ulermenean, produkzioan edo bietan eragina izan dezake. Burmuin bakoitza bakarra denez eta lesio bakoitza beste edozein bururen desberdina denez, zaila da afasia duten eta sintomatologia bera duten bi pertsona aurkitzea. Hala ere, patroi batzuek horiek sailkatzea ahalbidetzen digute, batez ere, aipatutako bi parametro horien arabera: sentsoriala, ulermenari eragiten badio; adierazkorra, ekoizpenari eragiten badio; edo globala, ulermenari zein ekoizpenari eragiten badio.

Eragina jasango duena hizkuntza denez, hizkuntza edo kode guztiei eragiten die: pertsonak menderatzen dituen hizkuntza guztiei, ahozko hizkuntzari zein idatzizkoari, baita sistema piktografiko edo ideografikoei ere.

Galdutako funtzioa berreskuratzea oso zaila da, eta, neurri handi batean, garunaren (adina, aurretiko estimulazioa, osasun-egoera orokorra, motibazio-maila eta gogo-egoera…) eta lesioaren beraren (tamaina, jatorria, koma, lesio-mota, igarotako denbora…) mende dago. Hala ere, Hipokratesek esan zuen bezala, ez dago kalte zerebral arinegirik ezikusiarena egiteko, ezta larregirik ere itxaropena galtzeko. Beraz, logopeda batekin lanean zenbat eta lehenago hasi, orduan eta hobea izango da eboluzioa eta pronostikoa. Lana balorazio on batekin hasi beharko da, afasia duen pertsonaren gaitasun aldatuen eta zainduen mapa bat marrazteko; izan ere, logopedaren zeregina izango da jasotako kaltearen ondoren burmuinean ematen den berrantolaketa funtzionalean laguntzea. Hau da, garunak, bizitza osoa errealitate berrietara egokituz igarotzen duenak, bere burua berrantolatzeko eginkizuna du, beste eskualde batzuei lesionatutako eremuak betetzen zituen funtzioak harraraziz. Lan motela, progresiboa, errepikakorra eta neketsua da, eta pazientearen familiaren eta sarearen laguntza handia behar du; logopedak, berriz, ezagutzak, irudimen handia eta ezkerreko eskua.

Kalte zerebralari eta haren ondorioei buruzko datu epidemiologikoak, Euskadin, nahiko osatugabeak dira; urtean lurraldean 6000 kasu inguru gertatzen direla esaten da, horietatik %85 iktusak eragindakoak. Ez dago datu zehatzik kasu horietako zenbatek duten afasia kaltearen ostean, baina kalkulatzen da, gutxi gorabehera, garuneko kalteen herenak eragiten diola hizkuntzari, neurri handiagoan edo txikiagoan.